LPG SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIR
İngilizce Liquedfied Petroleum Gases (sıvılaştırılmış petrol gazı) kelimelerin kısaltması olan LPG düşük fiyatı nedeniyle son yıllarda benzine alternatif olarak otomobillerde de kullanılmaya başlandı.
Tank basıncındaki sıvı gaz LPG valfini geçerek iki kademeli basınç düşürücüsüne gelir.Burada gaz haline dönüşen LPG 0.5, 0.6 bar basınca düşmekte ve bu basınçla karbüratöre gitmektedir.Günümüzde mekanik enjeksiyonlu veya elektronik enjeksiyonlu otomobillere de LPG kiti takılabilmektedir.LPG' ye dönüştürülmüş bir aracın performansındaki kayıp yüzde 2 dolaylarındadır.LPG kullanımı çevre sağlığı açısından düşünüldüğünde, benzine göre hidrokarbon oranında yüzde 55, karbondioksit oranındaysa yüzde 95'lik bir azalma sağlar.
ARAÇLARDA LPG KULLANIMI
- LPG (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı) Bütan ve Propan gazlarının basınç altında sıvılaştırılarak belli oranlarda karışımı ile elde edilen, yanıcı bir petrol türevidir.
- Cari fiyatlarla süper benzinden yaklaşık üçte bir daha ucuzdur.
- Tüm Türkiye’ye yayılmış dolum istasyonlarından sağlanabilir.
- Stepne yada silindirik formda yapılmış, 40...90 litre hacminde, gövdesi en az 45 ile 105 bar arasında test edilmiş 4.5 mm kalınlığında birleşim kaynakları röntgen filmi ile test edilmiş ECE-R 67 ve TSE standartlarında depolar kullanılmaktadır.
- Tam dolu (otomatik dolum kesme sistemi ile bir deponun en çok %80’i doldurulabilir.) bir tank’ın +20 oC sıcaklıktaki depo iç basıncı yaklaşık 4, 5 atmosferdir. Bu, depo test basıncının sadece %10’udur.
- Herhangi bir nedenle depodan aşırı bir LPG akışı olduğunda (bakır borunun kopması vb.) repoya monte edilen kaçak akım valfi, depo çıkışında gaz akışını otomatik olarak keser.
- LPG, benzinde bulunan ve yanma sonucu oluşan atıkları içermediğinden motorda is, kurum vs. Oluşmaz. Bu nedenle motorun, bujilerin ve motor yağının kullanım süreleri artar, temiz yanma özelliği sayesinde hava kirliliği yaratmaz.
- LPG dönüşümü yapılmış olan bir aracın benzin sisteminde hiçbir değişiklik olmaz. Bu nedenle araç şehir halindeyken bile benzine, yada benzinden gaza tek bir düğme (komitatör) ile geçilebilir. İstenilmesi durumunda tek bir valf’ in kapatılması ile LPG sistemi tamamen devre dışı bırakılabilir.
- LPG kullanan bir aracın, benzinli bir araca göre motor yağı ve buji değiştirme süreleri daha uzundur. Temiz yanma özelliği nedeniyle motor ömrünü olumlu etkilemektedir. Yakıt tasarrufu yanında bunlarda ayrı bir ekonomi sağlar.
- LPG yakıt kullanan bir aracın nominal gücündeki azalma en çok %2-3 arasındadır. Bu, hacimsel olarak kalorifik değerinin benzine göre düşük olmasından kaynaklanır. İhmal edilebilir. Bu dezavantajına karşılık sahip olduğu %10 oktan fazlalığı sayesinde motor vuruntusunu (detonasyon) yapmaması önemli bir avantaj oluşturmaktadır.
- Sistem, komplike olmadığı ve çok sayıda parça içermediği için sıklıkla bakım gerektirmez.
LPG MONTAJINDAN EVVEL ARAÇTA YAPILACAK BAKIMDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Araçlara Lpg montajı yapılmadan evvel araçtan maksimum verimi alabilmek için montajdan evvel aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.
- Aracın ateşleme sisteminin bakımı
Bujiler, platin, buji kabloları, ateşleme bobini, distribütör kapağı ve kontak çıkış uçlarının bakımı ve kontrollerinin yapılması,
- Genel Motor Bakımı
Supap ayarlarının yapılması,
Hava filtresi temizliği, gerekiyorsa değişimi,
Benzin hortumlarının değiştirilmesi (LPG montajından itibaren yılda bir sefer değişecek),
- Egzoz ve Emisyon Bakımı
Egzoz borularında ve susturucuda olası bir patlak yada sacdaki çürümelerin LPG montajından sonra onarımı riskli ve tehlikeli olması nedeniyle mümkün olduğunca olası arızaların montajdan evvel kontrolünün ve bakımının gereği halinde değişiminin yapılması,
LPG KULLANIMINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
1. LPG alternatif oto yakıt sistemi ile donatılmış araçlara takviye gerektiğinde, elektrik aksamında arızaya meydan vermemek için aracın voltaj değerini dikkate almalıdır.
2. LPG ile donatılmış araçların kapalı yerlerde park edilmesi yasaktır.
3. LPG ile çalışan ortamlarda yangın söndürme tüpünün bulundurulması elzemdir. LPG`nin etrafında kıvılcım veya alev ile yanmaya yol açacak kaynakların kullanılmaması veya kontrollü kullanılması gerekmektedir.Araçlarda ekzoz tamirine başlanmadan önce araç benzin ile yaklaşık iki saat çalıştırılmalıdır.
4. LPG gazı solunduğu takdirde soluyan kişinin en kısa sürede açık havaya çıkarılıp fazla hareket ettirmeden başı geriye doğru vaziyette yatırılması ve uzman hekime derhal haber verilmesi gerekmektedir.
5. LPG normal şartlarda gaz halinde bulunur. Sıvı halden gaz haline geçerken dışarıdan ısı çektiği için temas ettiği yüzeylerde donma etkisi yapar. Gazın teması halinde temas yüzeyi 15 oC sıcaklığında su ile en az 15 dakika yıkanmalıdır. Göze temas halinde 15 oC sıcaklığında su ile hekim gelene kadar yıkanmalıdır.
6. LPG gazı havadan ağır olduğundan kaçak durumlarında yere çöker kaçak oluştuğunda bu gazın ortamdan uzaklaştırılması için zemin su ile yıkanarak süpürülmesi gerekmektedir.
LPG DÖNÜŞÜM SİSTEMLERİ VE ELEMANLARI
Otto çevrimine göre çalışan benzinli motorların aynı zamanda LPG ile çalışmasını sağlayacak dönüşüm sistemleri, birinci, ikinci ve üçüncü nesil dönüşüm sistemleri olmak üzere üç grupta sınıflanmıştır.
1. Birinci kuşak sistemler
Birinci nesil LPG dönüşüm sistemleri en basit olan sistemlerdir. Bu sistemlerde açık devreli LPG donanımı kullanılmaktadır. Yakıt deposundan sıvı halde alınan yakıt, bir regülatör ve buharlaştırıcı yardımıyla emme manifoldunda yer alan bir gaz karıştırıcıya gönderilerek hava ile karıştırıldıktan sonra silindirlere yollanmaktadır. Bu sistem karbüratörlü motorların dönüşümünde kullanılmaktadır. Birinci nesil LPG sistemleri regülatörün diyaframı ayarlamak için aldığı sinyale göre vakumlu veya elektronik olarak ikiye ayrılmaktadır.
2. İkinci kuşak sistemler
İkinci nesil LPG dönüşüm sistemleri kapalı devreli LPG donanımı kullanılır. Kapalı devre sistemlerinde egzoz gazı içinde bulunan oksijen miktarı ölçülerek, elektronik kontrol ünitesi yardımıyla yakıt miktarı regülatörde uygun şekilde düzeltilmektedir. Böylece hava fazlalık katsayısı stokiometrik değerde tutabilmekte ve egzoz sisteminde katalitik konvertör yardımıyla düşürülen emisyon şartları sağlanabilmektedir. Orijinalinde yakıt enjeksiyon sistemi bulunan taşıtlara uygulanan bu dönüşüm sisteminde ek olarak bir lamda (l) sensörü, devir sayısı, gaz kelebeği konumu, motor sıcaklığı gibi motor parametrelerini değerlendiren bir elektronik kontrol ünitesi ve gaz debisini değiştiren bir debi ayar valfi bulunmaktadır.
3. Üçüncü nesil LPG dönüşüm sistemler
Halen pek yaygın olarak kullanılmayan üçüncü nesil sıvı LPG püskürtmeli sistemler de bulunmaktadır. Bu sistem çok notadan benzin püskürtme sistemine benzemektedir. Bu sistemdeki sıvı haldeki LPG emme supapı üzerine püskürtüldüğü için yakıtın büyük bir miktarı silindire sıvı halde girmektedir. Birinci ve ikinci nesil dönüşüm sistemi uygulanmış araçlarda LPG’ nin gaz halde silindire girmesinden dolayı volumetrik verimdeki kayıplar neticesinde güçteki % 2-5 oranındaki azalma üçüncü nesil LPG dönüşüm sistemlerinde görülmemektedir.
LPG YAKIT DÖNÜŞÜM SİSTEMİNİN ELEMANLARI
Sıvılaştırılmış petrol gazı kullanmak için kullanılan dönüşüm sisteminde bulunan ana elemanlar şunlardır.
1. LPG deposu
2. Multivalf (çokluvalf)
3. LPG selonoid valfi
4. Benzin selonoid valfi
5. LPG-Benzin yakıt seçme anahtarı
6. LPG buharlaştırıcı (regülatör, basınç düşürücü, vaporizer)
7. Karıştırıcı (mikser)
8. Gaz sızdırmaz multivalf koruyucu kapağı
9. LPG Dolum ucu
10. Gaz ayar vanası
11. İletim elemanları
Şekil 3 LPG sistem elemanları ve araç üzerindeki yerleri
1. LPG TANKI
LPG deposu maksimum 115 atmosfer basınçta ve dış etkilere mukavemetli yapılmış basınçlı kaptır. LPG tankı sistemin en büyük parçası olup, aracın arka bölümüne bagajın bir kısmına ya da yedek lastik bölmesine yerleştirilmektedir. LPG tankları silindirik ve tirodal tipinde (stepne) olmak üzere iki çeşittir. (şekil 4-5)
Şekil 4 Silindirik tank
Şekil 5 Toradial tank
Bunlar da kendi aralarında ikiye ayrılırlar: A tipi tanklar, B tipi tanlar. A tipi tanklar 17 atmosfer işletme basıncında çalışırlar, 30 atmosfer işletme basıncında test edilirler. B tipi tanklar 17 atmosfer işletme basıncında çalışırlar, 45 atmosfer test basın ile test edilirler. Depoların muayeneleri sırasında depolarda şişme, sızıntı, akma, veya esneme belirtileri olmamalıdır. LPG depoları TS ve Avrupa standartlarına uygun olarak üretilmelidirler. Her 100 depoluk üretim partisinden rasgele seçilen bir tanesi teste tabi tutulur. LPG tankları 10 yıldan fazla kullanılamaz ve 10 yılını dolduran depolar yenisi ile değiştirilir. LPG depoları taşıtlara uygun şekilde farklı uzunluk ve çapta üretilmektedir.
Şekil 6 LPG tankı montajı
LPG depoları, sıvı LPG ile % 100 oranda doldurulmamalıdır. Depo tamamen sıvı LPG ile doldurulduğunda basınç çok yüksek değerlere ulaşabilir. Sıvı haldeki LPG ‘nin hacimsel genleşme katsayısı oldukça yüksektir. Deponun sıvı LPG ile doldurulması sırasında depo kapasitesinin % 80 ‘ini aşmaması gerekmededir. Depo üzerende bulunan multivalf depo kapasitesinin % 80’i geçtiğinde dolumu kesmelidir. Her zaman depo içerisinde % 20 genleşme payı kalmalıdır. Ayrıca unutulmamalıdır ki depo tamamen doldurulmuşsa bile bu patlayacağı anlamına gelmez. Çelik cidarlar, patlama noktasına ulaşıncaya kadar büyük bir gerilme yeteneğine sahiptir.
LPG deposu, binek taşıtlarda bagaja yerleştirilirler. Depolar kolayca sökülemeyecek şekilde montaj edilmelidir. Montajda dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta ise, multivalfın tank üzerine monte edilmesidir. Multivalf üzerindeki göstergenin ve diğer elemanların yatay konuma paralel olması sağlandıktan sonra, depo kayışı gerdirilerek sabitlenir. Yatay konumda monte edilmeyen bir tank multivalf üzerinde bulunan gaz emme borusundan gazı ya hiç emmez yada emme borusu tankın dibine vuracağından LPG içinde bulunabilecek yabancı maddelerin emilmesine neden olabilir.
Güvenlik açısından, LPG deposu aracın en önemli elemanıdır. LPG tankları genellikle 3-4 mm kalınlıkta imal edilirler, malzemeye mümkün en yüksek uzanma miktarı verilmiştir, dolayısıyla bir çarpışma sonucunda depo deforme olsa bile çatlakların oluşması söz konusu değildir. LPG tanklarının tehlikeli olduğu yönünde günümüzde yaygın olan önyargı bir kenara bırakılmalıdır. Aslında LPG tankının “araçtaki bomba” olduğu değil, araçtaki “ikinci tampon olduğu” sloganı geçerlidir. Şekil...’da LPG tankının güvenliği testinde 40 km/h hızla giden bir aracın çarpmasıyla ezilen LPG tankı bir tampon gibi işlevi görmüştür.
Şekil 7 LPG tankı güvenlik testi
2. MULTİVALF (Çokluvalf)
Multivalf, LPG tankı üzerine bağlanan ve tank içerisinde LPG nin seviyesini, tanka LPG giriş-çıkışını kontrol eden çok amaçlı bir valftir.
Şekil 8 Multivalf
Şekil 9 Multivalfin LPG deposundaki ön görünüşü.
Multivalfler kendi aralarında A ve B tipi olmak üzere ikiye ayrılırlar: A tipi multivalflerde 25 atmosferik tahliye valfi bulunur. B tipi multivalflerde tahliye valfi bulunmaz.
Multivalfler aşağıdaki fonksiyonları yerine getiren bir mekanik yapıdan oluşur.
Doldurma: yakıt alma sırasında, yakıt pompasından geçen LPG multivalftden geçer iyi bir multivalf, uzun bir dolum süresini önlemek için LPG’nin geçişine fazla direnç göstermemelidir.
Dolum limiti: Mevcut standartlar ve güvenlik nedeniyle, depo kapasitesinin % 80‘nin den fazla doldurulmamalıdır. Kalan % 20’lik bölüm LPG buharıyla doludur. Böylece sıcaklıktaki bir artışla birlikte tank içindeki sıvının genleşerek bütün hacmi doldurmaması sağlanır. Dolum işlemini doğru noktada kesebilmek için, multivalf’e bağlı bulunan şamandıra maksimum seviyeye ulaşıldığında LPG akışını kesebilecek şekilde donatılmıştır.
Seviyeölçer: Tank içerisindeki LPG’ nin seviye ölçme işlemi iki mıknatısla yapılmaktadır. Bu mıknatıslardan biri tankın içinde olup, şamandıraya bağlı cihazlarla birleşiktir, ikincisi ise deponun dışında olup göstergeye bağlıdır. Gösterge kadranı genellikle dörde ayrılmıştır ve bir bölmede rezerv için mevcuttur. LPG seviyesinin kolay okunması ve şoför mailinde görülebilmesi için, multivalf uygun elektronik dönüştürücülere bağlanabilir. Bu dönüştürücüler, yakıt seviyesini sürücüye uyarı ışıkları veya başka analog sistemler aracılığıyla gösterir.
LPG Emme İşlemi: deponun dibine doğru dönük bir emme borusu sayesinde multivalf sıvı LPG emilmesini sağlar. Her durumda multivalf motorun ihtiyaç duyacağı maksimum sıvı değerlerinin geçişine, aşırı yük kaybına neden olmadan, olanak sağlayacak geçiş bölümlerine sahip olmalıdır.
Kesme: Multivalfin üzerinde emme ve doldurma borularını bloke etmeye yarayan iki adet vana vardır. Bunlar genel olarak açık konumdadır; ancak bakım işlemi sırasında ya da kaza vb. durumlarda kapatılabilir. Multivalfe erişim güç olduğunda, emme borusu kolayca kapata bilmek için bir kumanda sistemi monte edilmiştir.
Aşırı Akım: Multivalfin içinde ve LPG emme borusu üzerine yerleştirilen “aşırı akım valfi”belirli bir kalibrasyon değerinin üzerine çıkıldığında akışı durdurmaya yarar. Aşırı akım vanası bir kaza sonucu motora giden LPG borusu kırılacak olursa gaz kaçaklarını durdurur.
3. LPG SELONOİD VALFİ
LPG deposu ve buharlaştırıcı arasına monte edilmiş elektro manyetik kumandalı bir valftir. Bu valfin görevi, motor çalışmadığı veya motor benzin ile çalıştırıldığında LPG akışını kesmektir.
 (a)
 (b)
Şekil 10 (a) LPG selonoid valfi (b) Selonoid valfinin kesit görünüşü
Sıvı halde depodan gelen LPG selonoid valfin birikinti haznesine (dekontasyon odasına) girer. Buradan sıvı LPG filtreden geçerek gaz rezervinin bulunduğu kısma geçer ve buradan gaz geçiş kanalı vasıtasıyla selonoid valfin üst kısmına geçer. Araç benzin ile çalıştırıldığında itici çubuk aracılı ile LPG’ nin buharlaştırıcıya doğru akışı kesilir.
LPG selonoid valfinin güç kaybı 1 kg/cm2‘dir. Valf 130 kg/saat’ lik geçirme kabiliyetine sahiptir. Çalışma ortamı sıcaklığı –29 oC ile +90 oC arasındadır. LPG selonoid valfi, buharlaştırıcı üzerine monte edildiği gibi, buharlaştırıcıya en yakın noktadan aracın gövdesine monte edilir. Montajda valfin dik olarak monte edilmesine dikkat edilmelidir.
4. BENZİN SELONOİD VALF
Benzin otomatiği ve karbüratör arasına monte edilen elektromanyetik valftir .Bu valfin görevi, LPG ile çalışmada karbüratöre benzin akışını kesmektir.
(a)   (b)
Şekil 11 (a) Benzin selonoid valfi (b) Benzin selonoid valfinin kesit görünüşü
Valf üzerinde açma kapamaya yarayan bir anahtar vardır. Kontak anahtarı açık olmadığında veya yakıt seçme anahtarı LPG pozisyonunda olduğu durumda, yay ile itilen valf benzin akışını keser. Yakıt seçme anahtarı benzin konumuna getirildiğinde bobinde elektromanyetik alan oluşur bu ğüç ile valfin açılması ve benzinin geçişi sağlanır.
Benzin selonoid valfi yalnız karbüratörlü araçlara monte edilir. Benzin selonoid valfi üzerindeki oklar benzin akış yönünü göstermektedir. Bu valfin üzerinde manuel bir kol vardır. Bu kol araç elektrik sisteminde herhangi bir arıza olduğu durumlarda sola çevrildiğinde sistemi devre dışı bırakarak, benzin otomatiğinden karbüratöre benzin akışını serbest bırakır.
5. SEVİYE GÖSTERGELİ YAKIT SEÇİCİ ANAHTAR
Yakıt seçme anahtarı sürücü tarafından motorun LPG ile veya benzinle çalışmasını sağlayacak seçenekleri ve yakıt seviyesini gösteren bir elektrik anahtarıdır. Aracın ateşleme sisteminden (endüksiyon bobininden) aldığı sinyale göre elektro valflere komut göndermektedir
Şoför mahalline yerleştirilmiştir. Üç konumlu olup, bunlar sırası ile 1.Benzin, 2. Bekleme, 3. LPG konumlarıdır. (şekil...) Anahtar benzin konumunda (1) iken kırmızı led lambası yanmakta ve benzin selonoid valfi açık, LPG selonoid valfi kapalı konumdadır. Yakıt seçici anahtar LPG konumunda (3) iken göstergenin yeşil led lambası yanmakta LPG selonoid valfi açık, benzin selonoid valfi kapalı konumdadır. Yakıt seçici anahtar orta bekleme konumda (2) iken benzinden LPG’ ye geçişte kullanılmaktadır. Bu bekleme konumunda iken hem LPG hem de benzin selonoid valfleri kapalı konumdadır.böylece her iki selonoid valf kapalı iken aracın karbüratöründeki benzinin tüketilmesi sağlanmakta ve motor durmak üzere iken anahtar sürücü tarafından LPG’ye geçirilmekte ve aracın LPG ile çalışması sağlanmaktadır.
 
Şekil 12 Seviye göstergeli yakıt seçici anahtar
Elektronik yakıt seçici anahtarın bir diğer önemli görevi ise kontak anahtarı açıkken motor 5 saniye içinde çalışmazsa otomatik olarak LPG valfini kapatır.
Anahtar üzerinde LPG deposundaki yakıt seviyesini gösteren 5 adet led bulunmaktadır. Bunlardan bir tanesi kırmızı, diğerleri ise yeşil renktedir. Kırmızı led rezervde yakıt kaldığını gösterir (yaklaşık 5 litre) yeşil ledler ise depodaki LPG miktarını ¼ ve katları olarak gösterir.
6. LPG BUHARLAŞTIRICI (Regülatör)
Buharlaştırıcı yüksek basınçta gelen sıvı LPG’ yi motor soğutma suyunun sıcaklığını kullanarak gaz haline dönüştürür, motorun ihtiyacına göre LPG ayarlaması yapar.
Elektronik ve pnömatik (vakumlu) olmak üzere iki çeşidi vardır. Elektronik tiplerde buharlaştırıcıdan karbüratöre gaz akışı kontağın açılması ile sağlanır. Pnömatik tiplerde yani vakumlu regülatörlerde manifolt vakumundan faydalanılarak gaz akışı sağlanır.
Şekil 13 Regülatörler
Buharlaştırıcı karbüratöre en yakın noktaya dikey posizyonda monte edilir.Elektronik tiplerde buharlaştırıcı bir kablo aracılığı ile yakıt seçme anahtarından komut alır.
7. KARIŞTIRICI (Mikser)
Karıştırıcı LPG ve hava, karışımını homojen bir şekilde sağlayan LPG dönüşüm sistemi parçasıdır.karıştırıcının görevi motorun bütün çalışma durumuna uygun emilen hava ile orantılı gaz vermeyi sağlamaktır.
Karbüratörlü motorlarda en sağlıklı ve en verimli karıştırıcı montajı noktası karbüratörün en üst noktasıdır.
Her motordaki farkı tipteki karbüratörler için farklı tipte karıştırıcılar vardır.
Bunlar iki grupta toplamak mümkündür.
1. Grup
a. Set üstü plaka karıştırıcılar
b. Plaka altı karıştırıcılar
2. Grup
a. Karışık sistemler
b. Çatallı sistemler
7.1.a Set üstü karıştırıcılar
Bu tip karıştırıcılar karbüratörün üstünde bulunan karıştırıcılardır. Hava filtresi ile karbüratör arasına monte edilirler.karıştırıcı karbüratöre vidalanabilir veya yay ile tutturulabilir gerekli olan montaj için uygun pozisyonu belirlemek ve hava filtresi gövdesine delik açmak ve LPG geçirmek yeterli olacaktır.
7.1.b Plaka altı karıştırıcılar
İki parçaya ayrıla bilen karbüratörlerde gaz kelebeğinin üzerine monte edilirler. Bu tip karıştırıcılar daha ince olup montajları uzun sürmesine rağmen bazı avantajları vardır. Bunlardan birincisi hava ile LPG’ nin daha iyi karışmasını salar ikincisi karbon monoksit gibi zararlı gazların emisyonu belirgin ölçüde azalır.
7.2.a Karışık sistemler
Bu tip karıştırıcı sistemler karbüratörü delen bir rekor olarak tarif edile bilir. Doğru uygulanırsa iyi sonuçlar verirler. Her tür karbüratör için uygun değildirler. Montajında uzmanlık gerektirir. Doğru monte edilemeyen karıştırıcılardan hem iyi sonuç alınmaz, hem de karbüratör deforme edilmiş olunur.
7.2.b Çatallı sistemler
Karışık sistemlere nazaran daha kolay bir çözümdür. Her türlü karbüratöre uygulanabilir. Karıştırıcı sistemin çalışabilmesi için kelebek valflerinin başlangıç konumlarının yeniden ayarlanması gerekir; aksi halde sistem çalışmaz.
8. GAZ SIZDIRMAZ MULTİVALF KORUYUCU KAPAĞI
Gaz sızdırmaz multivalf koruyucu kapağı, LPG sisteminin emniyet açısından çok önemli bir parçasıdır.
Gaz sızdırmaz koruyucu kapağı, çeşitli malzemelerden (ABS, alüminyum) üretilebilir. LPG tankına giriş-çıkış boruları ve çok amaçlı emniyet valfi bu sızdırmaz odacık içine konmuştur. Sızdırmaz odacıktan bagaj çıkışına iki hortum bağlantısı vardır. Tanka gaz giriş-çıkışını sağlayan borular bu hortumların içinden geçirilmektedir.
Gaz sızıntısı olduğu taktirde gaz kapanı ve hortumlar sayesinde bagaj dışına atılır. Gaz geçirmez kabın işlev görmesi dış ortamdan iyi bir yalıtımla sağlanır, hava dolaşımı ise aracın hareketi ile sağlanır.
Genelde kapak büyüteç görevini gören şeffaf malzemeden üretilir. Bunun nedeni; seviye ölçerlerin büyütülmüş olarak görülmesini sağlamaktır.
9. LPG DOLUM UCU
Dünya standartlarında imal edilmiş birçok çeşitli dolum ağızları vardır. Türkiye’de en yaygın kullanılan dolum ağzı İtalyan tipi olup özel pirinç alaşımdan yapılmıştır. Gaz dolum borusunun içinde kalan gazın sızdırılmaması için yayın önüne konulmuş bir bilya vasıtası ile gaz kaçakları önlenir. Dolum ağzını tozdan korumak için bir toz kapağı kullanılır
TS-12305’e göre dolum ağzı egzozdan en az 250 mm uzağa monte edilmelidir.
10. GAZ AYAR AVANSI
Motorun 3500 min –1 ve üstündeki devirlerde ihtiyacı olan LPG’ yi sağlamak amacı ile ayar vanasının tabandan yüksekliğini ayarlayan düz veya çatal bir aparattır. LPG regülatöründen miksere giden örgülü hortum arasına yerleştirilir. Genellikle plastik, alüminyum veya pirinç malzemeden yapılır.
Tabandan yükseldikçe gaz akışı artar, tabana yaklaştıkça gaz akışı azalır. Motorun ihtiyacı olan gaz miktarı bulunduğunda ayar vidası sabitlenir dolayısıyla motora en ideal gaz akışı sağlanmış olur.
Vanaların düz, çatallı, ve çok çatallı tipleri mevcuttur.
11.İLETİM ELEMANLARI
11.1 Bakır Borular
Bakır borunun görevi LPG deposundaki sıvı LPG’ yi LPG selenoid valfine oradan da buharlaştırıcıya iletmektir. Bakır boru mutlaka 45 bar basınca dayanıklı olmalıdır. Egzozdan en az 25 cm. uzaktan ve taşıtın altının yere sürtmesi sırasında zarar görmeyecek şekilde monte edilmesine dikkat edilmelidir.
11.2 Hortumlar
Sistemde iki çeşit hortum kullanılmaktadır. Bunlar: çelik zırhlı örgülü LPG akış hortumu ve sıcağa basınca dayanıklı su hortumlarıdır.
Çelik zırhlı örgülü hortum buharlaştırıcı ile karıştırıcı arasındaki LPG akışını sağlar. Bu hortum hidrokarbon bileşiklerine 20-30 oC sıcaklığa ve yağlı malzemelere dayanıklı olmalıdır.
Sıcağa, basınca dayanıklı su hortumlarının görevi motor soğutma suyunu buharlaştırıcıya getirmek götürmektir. Kauçuk malzemeden yapılmıştır. 20-30 oC sıcaklığa ve en az 30 bar basınca dayana bilen mukavemette olmalıdır.
LPG dönüşümü yapıldıktan sonra sızdırmazlığa karşı dikkatli bir şekilde kontrol edilmelidir. |
